Is darten de meest mentale sport die er is?

Onlangs werd ik gebeld voor een interviewtje op NPO1. De stelling was of darten mentaal de meest veeleisende sport is die er is. Leuk, dacht ik. En ook meteen: daar ga ik het niet zomaar mee eens zijn.

Wat maakt darten mentaal veeleisend?

De redenering in het interview klopte deels. Bij een afwijking van een millimeter verandert de score al drastisch. Dat geeft druk, en druk leidt tot afleiding. Ook het fenomeen dartitis kwam aan bod: het niet los kunnen laten van het pijltje. Een bekende kwaal in de dartswereld, ongeacht het niveau. Vijfvoudig wereldkampioen Eric Bristow had het. Berry van Peer had het. Beau Greaves, die in 2022 haar eerste wereldtitel vrouwendarten won, had er een jaar lang last van.

Bij golf hebben we iets vergelijkbaars: de 'yips'. De sportpsycholoog die naast mij aan het woord kwam in het interview duidde dartitis als 'een error in je hoofd die ontstaat door negatieve gedachtes'. Ik snap wat hij bedoelt, maar ik zie het net even anders.

Nadenken is niet het probleem. Het gaat erom wáár je over nadenkt en wat je je voorstelt. Zodra je je aandacht verlegt naar de wedstrijdspanning bij darten, lees: naar wat je bang voor bent, dan ben je weg. 'Stel dat ik mis, stel dat ik het pijltje niet los krijg.' De focus ligt niet meer op de taak maar op de angst. Dat zie ik bij darters, maar net zo goed bij hoogspringers, golfers en schaakspelers.

De valkuil van snelle ontwikkeling

Wat mij opviel in het interview, en wat ik denk dat echt specifiek is voor darten als mentale sport: de manier waarop talentvolle darters zich soms te snel ontwikkelen.

Stel: je speelt lekker in de kroeg. Je hebt talent, je groeit snel, je wint. En voor je het weet sta je op een podium, onder lampen, met een publiek dat je naam kent. Dat gaat bij darten sneller dan in bijna elke andere sport. Er is geen jeugdopleiding, geen bondsstructuur die je langzaam klaarstoomt. Je gaat van kroeg naar podium zonder de normale ontwikkellijn te doorlopen.

Die normale lijn, lees: de jaren waarin je leert omgaan met wedstrijdspanning darten, met tegenslagen en de druk van verwachtingen, die heb je dan gewoon gemist. Sommige darters kunnen daarmee dealen. Ze zijn mentaal sterk genoeg om dat zelf te compenseren. Maar degenen die dat niet lukt, gaan af via de achterdeur, terwijl er op mentaal vlak beslist wat te leren was geweest.

Dát is naar mijn idee het echte mentale vraagstuk bij darten. Niet de millimeter. Niet het pijltje. Maar het ontbreken van een professionele ontwikkelstructuur.

Dus: is darten de meest veeleisende sport?

Jazeker, darten is mentaal veeleisend. Je moet fit zijn, je moet een topsportleefstijl aanhouden en je moet kunnen omgaan met alle afleidingen die bij de sport horen. Van het publiek tot de eigen kop.

Maar de 'meest veeleisende sport'? Dat is te ver gegaan. Veel sporten zijn mentaal veeleisend. Een andere collega dacht dat het poker zou zijn. Tja, dan kunnen we schaken er ook nog even bijhalen. Met andere sporten vergelijken is niet zo interessant, behalve als het gaat om wat die andere sporten in hun opleidingsstructuur wél meenemen en darten nog niet.

Dat is het gesprek dat ik wil voeren.

Mentale training bij darten: wat helpt écht?

Dartitis is geen zwakte. Het is een psychologisch mechanisme dat optreedt wanneer de bewuste geest te veel controle probeert te krijgen over een beweging die automatisch moet verlopen. Je hebt al duizenden pijltjes gegooid, je lichaam weet hoe het moet. Maar op het moment dat je er bewust bij gaat nadenken, kan het systeem vastlopen. Dat is precies het soort prestatiegedrag waar ik als sportpsycholoog dagelijks mee werk.

Wat helpt: de aandacht terugbrengen naar de taak. Niet naar het resultaat, niet naar het publiek, niet naar de vorige worp die misging, maar naar de volgende. Concreet, klein, uitvoerbaar. Dat is wat mentale begeleiding bij darten doet.

Veelgestelde vragen

• Wat is dartitis precies?

  Dartitis is het onvermogen om een pijltje op het juiste moment los te laten. Het treedt op bij zowel amateurs als professionals en wordt veroorzaakt door een combinatie van prestatieangst en overmatige bewuste controle over een automatische beweging. Meer over dartitis op Wikipedia.

• Kan dartitis worden behandeld?

  Ja, in veel gevallen wel. Mentale training gericht op aandachtscontrole, visualisatie en het loslaten van resultaatdenken helpt veel darters weer op gang. Het vraagt geduld, maar de prognose is zeker niet altijd somber.

• Is darten een echte topsport?

  Ja. Darten vereist precisie, concentratie, fysieke fitheid en mentale weerbaarheid op het hoogste niveau. De structuur rondom talentontwikkeling is anders dan in traditionele sporten, en dat heeft mentale gevolgen.

• Wanneer schakel je een sportpsycholoog darten in?

  Niet alleen als het misgaat. Mentale training is het meest effectief als je ermee begint voordat de problemen optreden. Zeker bij darters die snel doorgroeien naar een hoger niveau is vroege begeleiding waardevol. Als VSPN-geregistreerd sportpsycholoog werk ik met sporters op alle niveaus.